7/24 Mesaideler Ama Hakları Eksik: Özel Güvenliklerin Yetkileri ve Çözüm Bekleyen Sorunları

Hayatın her alanında, hastanelerden bankalara, stadyumlardan alışveriş merkezlerine kadar güvenliğimizi emanet ettiğimiz özel güvenlik görevlileri, kritik bir sorumluluk üstleniyor. Türkiye genelinde sayıları yüz binleri bulan bu meslek grubu, sahada aktif olarak görev yapsa da hem yetki karmaşası hem de özlük haklarındaki eksiklikler nedeniyle dijital dünyada ve meydanlarda seslerini duyurmaya çalışıyor.

Peki, kamu düzeninin ayrılmaz bir parçası olan özel güvenliklerin sorunları neler? Yasal olarak özel güvenlik yetkileri nerede başlıyor, nerede bitiyor? İşte sektörün perde arkası ve masadaki talepler…

Özel Güvenlik Yetkileri Nelerdir? (5188 Sayılı Kanun)

Özel güvenlik görevlilerinin yasal çerçevesi, 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ile belirlenmiştir. Sanılanın aksine, özel güvenliklerin yetkileri sınırsız değildir ve yalnızca görevli oldukları süre ve alan içinde geçerlidir.

İşte yasal olarak sahip oldukları temel yetkiler:

Kimlik Sorma ve Kontrol: Görev alanına girmek isteyen kişilerin kimliklerini sorma, duyarlı kapıdan geçirme ve eşyalarını X-ray cihazından geçirme yetkisine sahiptirler.
Yakalama ve Gözaltına Alma (Geçici): Suçüstü durumlarında ya da hakkında yakalama emri bulunan kişileri, genel kolluk kuvvetlerine (polis/jandarma) teslim etmek üzere geçici olarak yakalayabilirler.
Zor Kullanma: Kanunun verdiği yetki dahilinde, meşru müdafaa durumunda ya da direnişi kırmak amacıyla ölçülü zor kullanma hakları vardır.
Emanete Alma: Suç teşkil eden veya tehlike doğurabilecek eşyaları koruma altına alarak polise teslim ederler.

Önemli Not: Özel güvenlik görevlilerinin genel kolluk gibi “gözaltı odası” kurma, ifade alma veya görev alanı dışında kimlik sorma yetkisi kesinlikle yoktur.

Çözüm Bekleyen Kronikleşmiş Özel Güvenlik Sorunları

Sektör temsilcileri ve sendikalar, özel güvenlik çalışanlarının uzun çalışma saatlerine rağmen hak ettikleri değeri göremediğini sık sık dile getiriyor. Sahadan yükselen en büyük özel güvenlik sorunları ise şu şekilde sıralanıyor:

1. Özlük Hakları ve Yetersiz Maaşlar

Özel güvenlik görevlilerinin büyük bir kısmı, asgari ücret veya asgari ücretin çok az üzerinde maaşlarla çalışıyor. Ağır risk altında görev yapmalarına rağmen, yıpranma payı (fiili hizmet süresi zammı) hakları bulunmuyor.

2. Görev Tanımı Dışında Çalıştırılma

Özellikle taşeron sistemde veya bazı özel sitelerde çalışan güvenlikler; temizlik, kargo takip, vale ve danışma gibi kendi iş tanımlarında olmayan işleri yapmaya zorlanıyor. Bu durum, asıl odaklanmaları gereken güvenlik zafiyetlerine yol açıyor.

3. Sendikalaşma ve Mobbing

Sektörde sendikal haklardan tam anlamıyla yararlanamayan binlerce çalışan var. İşten çıkarılma korkusu nedeniyle uzun mesailere ve mobbinge (psikolojik baskı) sessiz kalmak zorunda kalıyorlar.

4. Şiddet Karşısında Savunmasızlık

Hastanelerde veya stadyumlarda görevli özel güvenlikler, sık sık fiziksel veya sözlü şiddete maruz kalıyor. Genel kolluk kuvvetleri gibi korunmadıkları için, kendilerine yönelik işlenen suçlar “kamu görevlisine karşı işlenmiş suç” kapsamında her zaman tam karşılığını bulmuyor.

Sektörün Talebi: “Meslek Yasası ve Statü”

Özel güvenlik sektörünün paydaşları, sorunların kalıcı olarak çözülmesi için acil adımlar atılmasını bekliyor. Öne çıkan temel talepler ise net:

Yıpranma Payı: Tehlikeli meslek grubunda yer alan güvenliklere erken emeklilik kapısını açacak yıplama hakkı verilmesi.
Taban Ücret Uygulaması: Eğitimli ve sertifikalı bu meslek grubu için asgari ücretin üzerinde bir taban fiyat belirlenmesi.
Net Görev Tanımı: 5188 sayılı kanunda yapılacak net bir düzenlemeyle, güvenlik personeline “joker eleman” muamelesi yapılmasının önüne geçilmesi.

Toplum huzurunun gizli kahramanları olan özel güvenlik görevlilerinin hak ettiği statüye kavuşması, sadece çalışanların değil, hizmet alan tüm vatandaşların güvenliğinin kalitesini artıracaktır.