Malatya’nın Tarihi Kapısı: Eski Malatya Surları ve Kalesi

Malatya’nın Kalbi: Roma Lejyonundan Jüstinyen’e Eski Malatya Surları’nın Gizemli Tarihi

Malatya’nın tarih sahnesine ilk çıktığı yer olan Arslantepe’den 4 km kuzeyde yer alan Eski Malatya (Battalgazi), milattan sonra 79-81 yıllarında Roma İmparatoru Titus döneminde XII Fulminata Lejyonu karargâhı olarak kuruldu. Şehrin savunması için ilk temelleri bu dönemde atılan surlar, Malatya’yı (Melitene) stratejik bir yol kavşağı ve Fırat geçidi üzerinde önemli bir askeri üs haline getirdi.

Askeri Üs Olarak Yükselişi

Romalıların bu bölgeyi seçme nedeni; su kaynaklarının ve yiyecek depolarının bolluğu ile kilit yol güzergâhı üzerindeki konumu oldu. Traianus (M.S 98-117) döneminde yapımına hız verilen şehir surları, Melitene’yi Part’lara karşı önemli bir sınır üssü yaptı. Yapı, Diocletianus (M.S 284-305) ve bilhassa Sasani-Bizans mücadeleleri sırasında kazandığı stratejik hudut şehri hüviyetiyle askeri önemini artırdı.

Jüstinyen Döneminde Zirve

Surların inşası ve genişletilmesi, İmparator Jüstinianus (527-565) döneminde onarım ve eklemelerle tamamlanarak bugünkü formuna ulaştı. Yapı malzemesi olarak iç ve dış yüzü düzgün, iri boyutlu taşlar kullanılan kale, kendine has mimari yapısıyla bölgede tek örnektir.

11 Kapı ve 75 Burçla Eşsiz Bir Savunma

Ünlü seyyah Evliya Çelebi’nin “Rakabe” adını verdiği ve beş köşeli düzgün taşlarla yapıldığından bahsettiği Malatya Kalesi, toplamda 11 kapıya ve 75 burca sahiptir. Kapıları arasında Alacakapı, Pazarkapısı, Bağdat Kapısı ve Gizli kapı gibi tarihi öneme sahip isimler bulunuyor.

Malatya surlarının tipik yapısı, ana girişler dışında dar girişli ve beşgen bir plana sahip diğer kapıları ile dikkat çekiyor. Çevresindeki 30-40 metre genişliğindeki su hendeklerinden geçişin ise hareketli köprülerle sağlandığı tahmin ediliyor.

Tarihi mirasın korunması adına, Battalgazi Belediyesi tarafından 2010-2015 yılları arasında surların bir bölümü restore edilerek geleceğe taşınmıştır. Eski Malatya Surları, Malatya gezi rehberlerinin ve tarih meraklılarının mutlaka görmesi gereken kültürel bir hazine olarak öne çıkıyor.