Malatya’nın Eski Malatya olarak bilinen Battalgazi Mahallesi’ndeki tarihi Battalgazi Kalesi ve çevresindeki surlar, bölgenin antik ve ortaçağ tarihine ışık tutan önemli eserler arasında yer alıyor. Roma İmparatorluğu döneminde başlayan ve Bizans’la devam eden inşa çalışmalarıyla şekillenen surlar, günümüzde restorasyonla kültür turizmine kazandırılıyor.
Şehrin savunma hattı olarak planlanan surların temelleri, MS 79-81 yıllarında Roma İmparatoru Titus döneminde atıldı. Bu dönemde XII. Lejyon’un buraya yerleştirilmesiyle Melitene adıyla anılan yerleşim, askeri strateji açısından önemli bir merkez oldu.
Traianus (MS 98–117) döneminde sur inşası genişletildi; daha sonra Diocletianus ve özellikle Justinianus (527–565) döneminde onarım ve güçlendirme çalışmalarıyla surlar bugünkü siluetini almaya başladı. Bu süreçte kale etrafına yaklaşık 2 bin 850 metre uzunluğunda savunma hattı oluşturulduğu, bu hattın burçlar ve kapılarla desteklendiği biliniyor.
Şehir surları, iç ve dış yüzleri düzgün kesme taşlarla donatılmış; farklı cephelerde toplam 11 kapı ile 70’in üzerinde burçla güçlendirilmişti. Surların çevresinde 30–40 metre genişliğinde su hendeklerinin bulunduğu ve geçişlerin muhtemelen hareketli köprülerle sağlandığı düşünülüyor.
Tarihi kaynaklarda, dönemin seyyahı Evliya Çelebi de surlardan “Rakabe” adıyla söz etmiş; surların beşgen planına ve kalenin mimari niteliğine dikkat çekmiştir. Bu rivayetler, bölgenin tarih boyunca farklı kültürlerin etkisiyle şekillendiğini gösteriyor.
Geçen yüzyıllar içinde askeri önemini kaybeden surlar zamanla tahribata uğradı. 20. yüzyılda tescillenip koruma altına alınan yapılar, 2010–2015 yılları arasında Battalgazi Belediyesi öncülüğünde restorasyon çalışmalarına tabi tutuldu. Bu süreçte surların belirli bölümleri aslına uygun biçimde onarılıp ziyarete açıldı.
Restorasyon projeleri, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğü işbirliğiyle sürdürülüyor. Yetkililer, surların çevresindeki kalıntıların korunması ve alanın kültür turizmi açısından daha çekici bir noktaya dönüştürülmesi için çalışmaların devam ettiğini belirtiyor.
– Roma’dan Bizans’a: Battalgazi Surları Tarihi
– Mimari Özellikler ve Savunma Sistemleri
– Restorasyon Çalışmaları ve Gelecek Planları
