Malatya’nın Darende ilçesinde bulunan tarihi Heyiketeği Mezarlığı, doğal koşullar ve insan müdahalesi nedeniyle kültürel mirasını kaybetme riskiyle karşı karşıya. Uzmanlar, alanın korunması için acil “defin yasağı” çağrısında bulunuyor.

Darende ilçesinin simge alanlarından biri olan Heyiketeği Mezarlığı’ndaki tarihi mezar taşları alarm veriyor. Yöreye özgü motifleri ve kültürel zenginliğiyle bilinen mezarlıkta, yeni defin işlemleri ve çevre düzenlemeleri tarihi dokuya telafisi güç zararlar veriyor.

“Drone Destekli Tespit Yapıldı”

Niğde Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Türk İslam Sanatları Tarihi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Ayşe Yolcu, doktora çalışması kapsamında bölgede kapsamlı bir inceleme yürüttü. Çalışmada modern teknolojiden yararlandıklarını belirten Yolcu, mezar taşlarının fotogrametri yöntemi ve drone desteğiyle görüntülendiğini ifade etti.

Yaklaşık 47 hektarlık devasa bir alanda yapılan saha çalışmalarında toplam 724 mezar taşı kayıt altına alındı. Ancak Yolcu, bu sayının geçmişte çok daha fazla olduğunu, birçok taşın zamanla yok olduğunu vurguladı.

Kadın Mezar Taşlarındaki “Saç Örgüsü” Detayı

Heyiketeği Mezarlığı’nı Türkiye’deki diğer örneklerinden ayıran en önemli özellik, kadın mezar taşlarının yoğunluğu ve üzerindeki işçilik. Dr. Ayşe Yolcu, bölgeye özgü kültürel zenginliği şu sözlerle anlattı:

“Buradaki mezar taşları yöresel açıdan çok özgün. Özellikle kadın mezar taşlarında gördüğümüz saç örgülü motifler ve farklı başlık tipleri, bölgenin kendine has sanat anlayışını yansıtıyor. Bu çeşitlilik, Anadolu’nun kültürel mirası açısından eşsiz bir veri sunuyor.”

İnsan Müdahalesi Tahribatı Hızlandırıyor

Mezar taşlarının mermer yerine daha kolay aşınabilen yerel taşlardan yapılması doğal süreci zorlaştırırken, asıl tehlikenin insan kaynaklı olduğu belirtiliyor. Dr. Yolcu, saha çalışmaları sırasında acı bir tabloyla karşılaştıklarını ifade ederek şu uyarılarda bulundu:

Yeni Definler: Mevcut tarihi taşlar, yeni mezar yerleri açılırken sökülüyor veya yerinden oynatılıyor.
Altyapı Çalışmaları: Mezarlık içindeki kontrolsüz yol, çeşme ve ağaçlandırma faaliyetleri köklü yapıya zarar veriyor.
Kaybolan Taşlar: Birçok tarihi taş, kısa süre içerisinde yerinden sökülerek kayboluyor.

“Acilen Defin Yasağı Getirilmeli”

Alanın sit alanı statüsünde olmasına rağmen defin işlemlerinin devam etmesinin koruma çalışmalarını sekteye uğrattığını belirten Dr. Yolcu, yetkililere seslendi:

“Bu alanın kültürel bir hafıza olarak gelecek nesillere aktarılması için yeni definlerin ivedilikle durdurulması gerekiyor. Mezar taşlarının dijital ortamda eksiksiz kayıt altına alınması ve fiziksel koruma önlemlerinin artırılması, bu mirasın yok olmasını engelleyecek tek yoldur.”