Deprem Nasıl Oluşur? Malatya’daki Faylar ve Yıkıcı Sarsıntılar: Sürgü ve Doğanşehir Gerçeği

Depremin Oluşumu: Enerji Birikimi ve Ani Kırılma

Depremlerin temel sebebi, yer kabuğunu oluşturan ve sürekli hareket halinde olan tektonik levhalardır. Bu levhalar, birbirlerine doğru yaklaşır, birbirinden uzaklaşır veya birbirlerine sürtünürler. Levhaların sınırlarında bulunan ve yerkabuğundaki kırıklar olan fay hatları boyunca hareket, zamanla kayaçlar üzerinde büyük bir gerilme ve sıkışma enerjisi birikmesine yol açar.

• Enerji Birikimi: Fay hattının iki yakasındaki kayaçlar, hareket etmeye zorlanmasına rağmen birbirine sürtünme nedeniyle takılı kalır. Bu durum, yayı sıkıştırmak gibi bir enerji biriktirir.
• Kırılma ve Dalgalar: Kayaçların direnci biriken bu enerjiyi taşıyamayacak seviyeye ulaştığında, aniden kırılır ve kilitlenme çözülür. Bu ani hareketle birlikte büyük bir enerji açığa çıkarak sismik dalgalar halinde çevreye yayılır. Bu titreşimler, bizim deprem olarak hissettiğimiz sarsıntıyı oluşturur.
• Türleri: Dünya’daki depremlerin %90’ından fazlası bu şekilde oluşan tektonik depremlerdir. Bunun yanı sıra volkanik faaliyetler veya yer altı boşluklarının çökmesiyle oluşan çöküntü depremleri de mevcuttur.

Malatya Depremleri: Sürgü ve Doğanşehir’in Kritik Konumu

Malatya, Türkiye’nin en aktif fay hatlarından biri olan Doğu Anadolu Fay Hattı (DAF)‘na yakın ve hatta bazı ilçeleri doğrudan bu hat üzerinde yer alan bir ilimizdir. DAF, Anadolu ve Arap levhalarının birbirine göre hareket ettiği önemli bir sınır hattıdır.

1986 Malatya Depremi (Doğanşehir Depremi)

• Tarih ve Büyüklük: 5 Mayıs 1986’da yerel saatle 06.35’te Malatya’nın Doğanşehir ilçesi merkezli, $6.1\text{ Mw}$ büyüklüğünde bir deprem meydana gelmiştir.
• Etkisi: Mercalli şiddet ölçeğine göre maksimum VIII (Yıkıcı) şiddetinde ölçülen bu depremde maalesef can kayıpları yaşanmış ve bölgede büyük hasara yol açmıştır. Depremin ardından 6 Haziran’da $5.8\text{ Mw}$ büyüklüğünde önemli bir artçı sarsıntı da kaydedilmiştir.

6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri ve Sürgü/Doğanşehir

6 Şubat 2023’te meydana gelen ve 11 ili etkileyen büyük Kahramanmaraş deprem fırtınası (İlki $7.7\text{ Mw}$ Pazarcık, ikincisi $7.6\text{ Mw}$ Elbistan merkezli), Malatya’yı derinden etkilemiştir. Özellikle ikinci büyük depremin yakınında yer alan Doğanşehir ilçesi, en çok hasar gören bölgelerden biri olmuştur.

• Sürgü Barajı Çatlakları: $7.6\text{ Mw}$ büyüklüğündeki ikinci deprem, Malatya’nın Doğanşehir ilçesindeki Sürgü Barajı‘nın set duvarında (kretinde) çatlaklar oluşmasına neden olmuş, bu durum bölge halkında büyük endişe yaratmıştır.
• DAF Üzerindeki Aktivite: Depremler, DAF hattı üzerindeki enerjinin büyük bir kısmını boşaltmış olsa da, bölgedeki faylar ve artçı sarsıntılar yakından takip edilmeye devam etmektedir.

Malatya’nın depremselliği, bölgenin fay hatları üzerindeki konumu nedeniyle her zaman dikkatle ele alınması gereken bir konudur. Bu nedenle, yapısal güvenliğin sağlanması ve afet bilincinin artırılması hayati önem taşımaktadır.